Phân tích bài thơ “Qua đèo ngang” của Bà Huyện Thanh Quan

Giáo sư Thanh Lãng từng nói: “Thơ Bà Huyện Thanh Quan đầy chất thơ. Lời thơ của bà điêu luyện, gọt giũa, đẹp như một bức tranh cổ”

Bà huyện Thanh Quan là một trong những nhà thơ nổi tiếng, các tác phẩm của bà đều mang một phong cách rất riêng. Thể hiện rất rõ sự đan xen giữa người và cảnh, giữa tâm trạng cá nhân và cảm hứng chung của thời đại. Một trong những bài thơ hay nhất của bà là “Qua đèo ngang”. Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bá cú Đường luật, bố cục chia thành các phần đề, thực, luận kết.

Phân tích bài thơ “Qua đèo ngang” của Bà Huyện Thanh Quan

Hai câu đề

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà

Có cây chen đá lá chen hoa

Mở đầu bài thơ bằng động từ bước tới, nhà thơ muốn bộc lộ cảm giác xa lạ, ngỡ ngàng. Con người rảo bước trong bóng chiều đang dần buông, bỗng trở nên nhỏ bé trước thiên nhiên rộng lớn bao la. Lựa chọn đèo Ngang để làm hoạt cảnh trữ tình càng làm tăng thêm nỗi heo hút cô đơn, chỉ có sự hoang dại của tự nhiên với những cỏ cây, hoa lá. Một bức tranh hoàn toàn vắng lặng, một khoảng chiều buông để mở lòng người đang còn nhiều ưu tư. Từ “tà” như diễn tả một khái niệm sắp tàn lụa, biến mất. Yếu tố thời gian làm cho câu thơ thêm phần buồn bã, cảnh chiều bao giờ cũng gợi nên nhiều muộn phiền. Huy Cận đã có những câu thơ:

Lớp lớp mây cao đùn núi bạc,

Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa.

Có lẽ các nhà thơ luôn bắt gặp nhau ở cùng một niềm thi hứng. Hai câu đề hiện rõ khung cảnh rừng núi hoang sơ lúc "bóng xế tà". Một cảnh chiều nặng nề làm cho lòng người trở nên u buồn, gợn sầu hơn. Tất cả như gợi lên nỗi nhớ muốn tỏ rõ nỗi lòng mà không ai bầu bạn, sẻ chia. 

Hai câu thực

Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà

Thi nhân đã sử dụng biện pháp đảo ngữ khi đưa tính từ “lom khom” và “ lác đác” lên đầu câu nhằm diễn ta trọn vẹn sự hiu quạnh của cảnh vật nơi đây. Nhà thơ chọn lọc những hình ảnh tiêu biểu sinh động nhất để miêu tả. Ở đây đã xuất hiện hình bóng của con người nhưng trước sau chỉ là những chấm phá đơn lẻ, cảng tả lại càng vắng, càng làm tôn thêm vẻ hoang sơ heo hút. Phù hợp với cảnh núi, nơi đây chỉ có bóng dáng một vài tiều phu đi đốn củi, lại xuất hiện trong bóng chiều chạng vạng. Con người hòa lẫn vào trong cảnh vật, núi rừng như muốn nuốt chửng lấy mọi thứ. Bên sông có mấy ngôi nhà, hiu quạnh, cô đơn, chán chường. Đây được gọi là bút phám chấm phá, lấy đặc điểm để miêu tả toàn bộ. Vì vậy ta thấy chỉ với một vài nét miêu tả, nhà thơ đã làm sống dậy trong người đọc cảm giác cô đơn trống vắng trước thiên nhiên rộng lớn. Độc giả đã từng bắt gặp những cảm xúc ấy trong tác phẩm khác của bà:

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn

Tiếng ốc xa đưa, vẳng trống dồn.

Dường như nhà thơ luôn bị ám ảnh bởi cảm thức của không gian cô đơn hiu quạnh.

Phân tích bài thơ “Qua đèo ngang” của Bà Huyện Thanh Quan

Hai câu luận

Nhớ nước, đau lòng con cuốc cuốc,

Thương nhà, mỏi miệng cái gia gia.

Trong hai câu luận, nhà thơ sử dụng từ đồng âm, hình ảnh chim cuốc cuốc có phát âm gần giống với từ “quốc” – nước, hình ảnh chim gia gia có phát âm giống với từ gia – nghĩa là nhà, nhằm mục đích lột tả nỗi niềm nhớ nước thương nhà của nhà thơ. Một nỗi niềm khắc khoải nhuốm vào cả cảnh vật. Câu thơ như càng não nề hơn khi tâm trạng của nhà thơ chi phối thiên nhiên, quả như Nguyễn du nói:

Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ

Giữa chốn rừng sâu vắng lặng, vang lên tiếng chim cuốc đau lòng não ruột. Đó cũng có thể là thanh âm thật là hay là tiếng lòng trong tâm trạng nhà thơ. Mượn bút pháp ước lệ và nghệ thuật chơi chữ để nói lên tiếng lòng mình trước cảnh. Tiếng chim kêu làm tăng phần cô quạnh, đó là tâm trạng hoài vọng nhớ thương nước nhà

Cái bao la, vô tận của non nước làm chơi vơi bóng hình một mình giữa thiên nhiên, hồn cảnh - hồn người như hòa lẫn vào nhau, làm nỗi buồn da diết bị lắng đọng cùng. Cụm từ “nhớ nước”, “thương nhà” được nhà thơ đảo lên trước như càng làm tăng thêm nỗi niềm của nhà thơ. Ý thơ này cũng đã từng xuất hiện trong “tràng giang” của Huy Cận:

Lòng quê dợn dợn vời con nước,

Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.

Hai câu kết

Dừng chân đứng lại trời, non, nước

Một mảnh tình riêng, ta với ta

Bài thơ bắt đầu bằng bước tới và kết thúc bằng dừng chân. Cảnh thiên nhiên mở ra đầy ngỡ ngàng trước mắt nhà thơ, choán lấy toàn bộ tâm trạng của nhà thơ. Đối lập với cảnh rộng mở của thiên nhiên, là một “mảnh tình riêng”. Câu thơ đột ngột thu hẹp , chỉ còn nhà thơ đối diện với chính bản thân mình. Hai câu thơ này càng tuyệt đối hóa tâm trạng cô đơn của nhà thơ. Hai câu kết đã nâng cao nỗi hoài niệm khôn cùng về quá khứ, về những buồn vui thế sự, những ưu tư trăn trở ngàn đời. Câu thơ cuối như là một lời khẳng định trực tiếp nỗi cô đơn đó “một mảnh tình” “ta với ta”. Đại từ “ta” không còn mang ý nghĩa chỉ chung, cộng đồng mà là cá nhân, chỉ một mình tác giả. Trong hai câu kết, tất cả là một sự gián cách, là một thế giới riêng, cô đơn đến tuyệt đối.

Nhà thơ muốn khẳng định chỉ có bản thân mình mới có thể giải tỏa được những tâm trạng đang ngổn ngang hiện tại, điều này càng làm tăng thêm sự cô đơn. Quả là một nỗi buồn lớn lao, thấm thía, khó san sẻ, giãi bày. Nó như kết thành hình, thành khối, thành mảnh tình riêng

Qua đèo ngang” là một bài thơ hay về tả cảnh thiên nhiên, đỉnh cao trong việc sử dụng biện pháp nghệ thuật chấm phá, qua đó làm nổi bật được tâm trạng của một người con đang nhớ nước thương nhà.

Thảo Nguyên


Mua hàng rẻ vô địch trên Shopee
Quay về trang chủ: Truyện cổ tích,
Top 10 truyện cổ tích hay nhất mọi thời đại: Nàng bạch tuyết và bảy chú lùn, Trí khôn của ta đây, Cô bé lọ lem, Cô bé bán diêm, Sơn tinh thuỷ tinh, Cô bé quàng khăn đỏ, Nàng tiên cá, Tấm cám, Ăn khế trả vàng, Cóc kiện trời
Danh mục truyện: Cổ tích việt nam, Cổ tích thế giới, Truyện dân gian, Truyện ngụ ngôn, Truyện cười hay, Qua tang cuoc song

Truyện cùng danh mục
Thuyết minh về con trâu trong văn hóa làng quê ở Việt Nam

Thuyết minh về con trâu trong văn hóa làng quê ở Việt Nam

Con trâu gắn bó và là biểu tượng trong đời sống vật chất lẫn tinh thần của người nông...

Ý nghĩa truyền thuyết Sơn Tinh Thuỷ Tinh

Ý nghĩa truyền thuyết Sơn Tinh Thuỷ Tinh

Nhân dân ta có những phẩm chất tốt đẹp mà ngàn đời sau ta còn thấy tự hào, Sơn Tinh Thủy Tinh đã...

Ý nghĩa truyện cổ tích Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn

Ý nghĩa truyện cổ tích Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn

“Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn” là tác phẩm kinh điển, tác phẩm khuyên chúng ta phải biết giúp...

Bài văn thuyết minh về Vịnh Hạ Long - niềm tự hào của người Việt

Bài văn thuyết minh về Vịnh Hạ Long - niềm tự hào của người Việt

Việt Nam có rất nhiều danh lam thắng cảnh đẹp, là nơi du lịch nổi tiếng trong và ngoài nước. Bài văn...

Mẫu bài văn thuyết minh về cây bút bi chọn lọc và hay nhất

Mẫu bài văn thuyết minh về cây bút bi chọn lọc và hay nhất

Cây bút bi là một trong những dụng cụ học tập không thể thiếu đối với các bạn học sinh. Sau đây...

Bài văn thuyết minh về chiếc áo dài Việt Nam hay và ý nghĩa

Bài văn thuyết minh về chiếc áo dài Việt Nam hay và ý nghĩa

Thuyết minh về chiếc áo dài Việt Nam là đề văn quen thuộc trong văn học lớp 8 mà học sinh nào cũng...

Giải thích chi tiết về câu tục ngữ đói cho sạch rách cho thơm

Giải thích chi tiết về câu tục ngữ đói cho sạch rách cho thơm

Các cụ ngày xưa đã có câu tục ngữ đói cho sạch rách cho thơm. Câu nói ấy được lưu truyền và đúng...

Ý nghĩa của câu chuyện: Ngỗng và rùa

Ý nghĩa của câu chuyện: Ngỗng và rùa

Truyện Ngỗng và rùa là một câu truyện ngụ ngôn hay và đem lại bài học rất quý giá cho các bé về...

Truyện xem nhiều nhất
Ý nghĩa và bài học rút ra từ truyện ngụ ngôn Ếch ngồi đáy giếng.

Ý nghĩa và bài học rút ra từ truyện ngụ ngôn Ếch ngồi đáy giếng.

Truyện về một chú ếch sống dưới cái giếng nọ vốn có tính hống hách, kêu ngạo chỉ xem trời bằng...

Thông điệp và ý nghĩa truyện Cô bé bán diêm

Thông điệp và ý nghĩa truyện Cô bé bán diêm

Cô bé bán diêm là một truyện ngắn thể hiện rất rõ nét tấm lòng nhân đạo, giàu tình yêu thương của...

Ý nghĩa truyện cổ tích ăn khế trả vàng

Ý nghĩa truyện cổ tích ăn khế trả vàng

Truyện cổ tích Ăn khế trả vàng là một câu chuyện cổ tích Việt Nam rất thân thuộc với các trẻ nhỏ...

Ý nghĩa và bài học rút ra từ truyện ngụ ngôn rùa và thỏ

Ý nghĩa và bài học rút ra từ truyện ngụ ngôn rùa và thỏ

Truyện Rùa và Thỏ là một câu truyện ngụ ngôn nổi tiếng của Aesop. Câu truyện xoay quanh cuộc chạy...

Ý nghĩa giáo dục từ câu chuyện bó đũa

Ý nghĩa giáo dục từ câu chuyện bó đũa

Câu chuyện kể về thử thách của người cha dành cho 5 người con là bẻ bó đũa. Thông qua đó, nói về...

Ý nghĩa câu chuyện tích chu

Ý nghĩa câu chuyện tích chu

Tóm tắt câu truyện cậu bé Tích Chu, ý nghĩa và bài học rút ra từ câu chuyện Tích Chu. Tích Chu là một...

Bạn đang đọc các câu chuyện cổ tích tại website Cotich.net - Kho tàng truyện cổ tích chọn lọc Việt Nam và Thế Giới hay nhất và ý nghĩa cho mọi lứa tuổi dành cho thiếu nhi, tổng hợp trên 3000 câu chuyện cổ tích chọn lọc hay nhất Việt Nam và thế giới. Tại Cotich.net luôn được cập nhật thường xuyên, đầy đủ và chính xác nhất về truyện cổ tích giúp bạn dễ dàng tìm kiếm cho mình câu truyện cổ tích cần tìm.

Danh sách những truyện cổ tích việt nam hay nhất: Truyền thuyết Thánh gióng, truyện cổ tích tấm cám, sọ dừa, truyền thuyết về Sơn Tinh - Thủy Tinh, truyền thuyết hồ hoàn kiếm, sự tích trầu cau, sự tích con rồng cháu tiên, truyền thuyết thành cổ loa, Cóc kiện trời, Sự tích Táo Quân, chú thỏ tinh khôn, Sự tích chùa Một cột, Chàng ngốc học khôn, Sự tích sấm sét, Sự tích hoa Mào gà, Chử Đồng Tử và Công chúa Tiên Dung, truyện cổ tích trí khôn của ta đây, Sự tích con chuồn chuồn, Sự tích Hòn Vọng Phu, Truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng Thủy, sự tích cây khế, Sự tích Thánh làng Chèm, Sự tích thỏ tai dài đuôi ngắn, Sự tích hoa mười giờ, Sự tích chim Quốc, Sự tích công chúa Liễu Hạnh, Cây táo thần, thạch sanh,…

Tổng hợp các câu chuyện cổ tích thế giới hay và ý nghĩa nhất, truyện cổ grimm, truyện cổ Andersen, cổ tích thần kỳ: Nàng công chúa ngủ trong rừng, Alibaba và bốn mươi tên cướp, Nàng công chúa chăn ngỗng, Cô bé lọ lem, Chú bé tí hon, Ông lão đánh cá và con cá vàng, nàng bạch tuyết và bảy chú lùn, Truyện cổ tích Bà chúa tuyết, Aladdin và cây đèn thần, Ba sợi tóc vàng của con quỷ, Hoàng tử ếch, Con quỷ và ba người lính, Cô bé quàng khăn đỏ,…